– Wielkopolska i dzień 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu
Wielkopolska już od 1914 r. intensywnie przygotowywała się do tworzenia niepodległej Polski. Kiedy w listopadzie 1918 r. zasięg terytorialny młodego kraju nie objął tej ziemi, je mieszkańcy wiedzieli, że będą musieli ją wywalczyć.
26 grudnia, pojawił się w Poznaniu Ignacy Jan Paderewski. Pianista i polityk wracał ze Stanów Zjednoczonych. Po przypłynięciu do Gdańska, zamiast udać się do stolicy, wsiadł w pociąg do Poznania. Mimo niemieckich prób przerwania tej podróży, udało mu się dotrzeć na miejsce. Wielkopolska przywitała Paderewskiego niezwykle entuzjastycznie. Mieszkańcy zablokowali Niemcom możliwość wręczenia politykowi nakazu opuszczenia miasta. Następnie Paderewski udał się do hotelu Bazar, gdzie wygłosił mowę podczas bankietu oraz do wielotysięcznego tłumu zgormadzonego przed budynkiem. „Świętowanie” tego wydarzenia trwało do późnych godzin nocnych.
Następnego dnia, 27 grudnia 1918 r. rano zorganizowano pochód dzieci, którego zasięg spowodował wstrzymanie ruchu na ulicach. Po południu do miasta przybył z koszar 6 pułk grenadierów i razem z niemieckimi obywatelami rozpoczęli przemarsz przez miasto, zrywając po drodze flagi polskie, brytyjskie, amerykańskie i francuskie. Kiedy dotarli pod hotel Bazar, chwilę trwało oczekiwanie na dalszy rozwój wypadków. Koło godziny 17 padły pierwsze strzały, choć nie wiadomo, z której padły strony. Wybuchło powstanie.
W historii podaje się, że samo powstanie wybuchło 27 grudnia 1918 r. i trwało do 16 lutego 1919 r., choć ostatnie pojedyncze bitwy miały miejsce jeszcze dużo później. Początkowo siły powstańcze oparto na ochotnikach, dlatego też pierwsze walki, pomimo zapału kończyły się niepowodzeniami. Na początku tereny objęte powstaniem ograniczały się do północnych, następnie zachodnich części regionu, jednak w krótkim czasie powstaniem objęta została niemal cała Wielkopolska.
16 stycznia na stanowisku głównodowodzącego zastąpiono majora Taczaka – od tej pory jako dowódca powstania wielkopolskiego mógł się tytułować generał Józef Dowbor-Muśnicki. Nowy przywódca, jako główne zadanie, miał stworzyć regularną armię powstańczą, do której do czerwca 1919 r. wstąpiło ponad 100000 żołnierzy.
Najważniejsze bitwy powstania wielkopolskiego
Kilka wybranych bitew z okresu powstania wielkopolskiego prezentuje się następująco:
- starcie w Anastazewie (28 grudnia 1918 r.) – zwycięstwo powstańców, wieś Anastazewo była już wówczas drogowym i kolejowym przejściem granicznym polskim;
- bitwa o Chodzież (8 stycznia) – zwycięstwo powstańców, jedno z najbardziej krwawych starć powstania, podczas którego po obu stronach zginęło ponad 160 osób, a ponad 260 zostało rannych;
- bitwa o Szubin (11 stycznia) – zwycięstwo wojsk powstańczych;
- walki o Żnin (10-12 stycznia) – zwycięstwo powstańców, spowodowane wycofaniem się oddziału porucznika Mantheya do obrony rodzinnego Żnina.
Powstanie wielkopolskie – ciekawostki na temat powstańców wielkopolskich
- pierwszy dowódca powstania wielkopolskiego, major Stanisław Taczak, objął to stanowisko w wyniku kilku zbiegów okoliczności, kiedy samo powstanie już trwało – pod koniec grudnia znalazł się w Poznaniu w drodze powrotnej od rodziny z Berlina do dowództwa Wojsk Polskich w Warszawie i po rozmowach z Wojciechem Korfantym objął zwierzchnictwo nad powstańcami;
- marsz dzieci ulicami Poznania w dniu 27 grudnia 1918 r. szacowany jest na około 10 000 uczestników;
- między samymi powstańcami trwał spór o to, kto był pierwszą ofiarą walk: Franciszek Ratajczak czy Antoni Andrzejewski;
- powstańcy wielkopolscy zdobyli najprawdopodobniej największy łup wojenny w całej historii Polski – wartość zdobytego sprzętu lotniczego oszacowano na 160 do 200 milionów marek;
- po zakończeniu powstania, wielkopolska armia została wcielona do Wojska Polskiego, brała udział, m.in. w wojnie polsko-bolszewickiej i trzecim powstaniu śląskim, które wybuchło w 1921 r.
